Sürekli erteliyor ve hiçbir şey yapmak istemiyorsanız dikkat! – Sağlık Haberleri
Gündüz süresinin kısalması ve havaların soğuması, açık alan aktivitelerinin azalmasına yol açarak, bireylerin günlük yaşamda deneyimlediği dış pekiştireçleri sınırlar. Klinik psikolog Burçin Deniz, “Soğuyan havalar ve kısalan günler, açık alan aktivitelerimizi ve sosyal etkileşimlerimizi kısıtlayabilir” diye açıklayarak, dış pekiştireçlerin azalmasının davranışsal geri çekilmeye götürebileceğini vurguladı. Etkileşim azaldıkça tatmin duygusunun düşmesi ve bu durumun çökkün duyguların beslenmesini sağlayan ortamın oluşması, mevsimsel bir yavaşlamanın erken göstergeleri olarak değerlendirildi.
Bu süreçte ruminasyon mekanizması devreye girer; mevsimsel yavaşlamanın getirdiği halsizlik veya isteksizlik karşısında “Neden böyle hissediyorum?” gibi sorulara aşırı odaklanmak zihni çözümsüz bir döngüye sokar ve eylemsizliği pekiştirir. Yaz aylarında yüksek dış pozitif pekiştireçlerin yerini sonbaharda kısıtlayıcı rutinlere bırakması, artan sorumluluklar ve olumsuz otomatik düşüncelerin tetiklenmesine katkıda bulunur. Artan uyku ihtiyacı, karbonhidrat ağırlıklı beslenme isteği ve sosyal izolasyon da kendi içinde büyüyen bir kısır döngü oluşturur; azalan gün ışığı biyolojik ritmi doğrudan etkileyerek enerji seviyesini düşürür.
Eğer bu süreç haftalarca süren ve derinleşen çökkünlük, önceden keyif alınan aktivitelere karşı tam bir ilgisizlik ve belirgin işlevsellik kaybına ulaştığında “mevsimsel afektif bozukluk” boyutuna geçebilir. Klinik psikolog, motivasyonun kendiliğinden gelmesini beklemeden “eylem motivasyonu oluşturur” ilkesiyle hareket edilmesi gerektiğini, ancak iki haftadan uzun süren isteksizlik, çökkünlük ve enerji kaybının günlük işlevselliği belirgin şekilde kısıtlıyorsa mutlaka uzman desteğine başvurulması gerektiğini uyardı.
