Durgun sular ve iyi temizlenmeyen havuzlara dikkat: Türkiye’de ‘beyin yiyen amip’ tehlikesi var mı?
ABD’de bir gölette yüzme sırasında ölen küçük bir çocuğun Naegleria fowleri enfeksiyonu, Türkiye’de benzer bir tehlikenin olup olmadığını gündeme getirdi. Bezmialem Vakıf Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları uzmanı Doç. Dr. Gülay Okay, hastalık hakkında açıklamalarda bulundu. Amip, yüzme ya da dalış sırasında suyun yüksek basınçla burun boşluğuna girmesiyle beyne ulaşır; burada primer amebik meningoencefalit (PAM) oluşur. Baş ağrısı, yüksek ateş, koku duyusunun bozulması, bulantı‑kusma ve sert boyun, kısa sürede koma ve %97’nin üzerinde ölüm oranıyla sonuçlanır. Ağızdan su yutulmasıyla bulaşmaz; yalnızca burun yoluyla geçer.
Suyun sıcaklığı amibenin çoğalması için kritiktir; termofil olduğu için yaz aylarında sıcaklık artışı ve su seviyesinin düşmesi ortamı ideal kılar. Durgun, sığ tatlı sularda, jeotermal kaynaklarda, göllerde ve sulama kanallarında risk artar. Akıntılı soğuk akarsular ise risk oluşturmaz. Türkiye’de yapılan çevresel çalışmalarda N. fowleri tespit edilse de, tıp literatüründe doğrulanmış vakalar son derece nadirdir. İçme suyu şebekeleri, uygun arıtma ve dezenfeksiyonla amipi taşımaz; ancak burun irrigasyonu gibi işlemlerde musluk suyu yerine steril ya da kaynatılmış su kullanılması önerilir. İklim değişikliği, sıcaklık artışı ve organik madde yüklemesi amibin yerleşme koşullarını olumlu yönde etkileyebilir.
Uygun şekilde klorlanmış ve bakımı yapılmış yüzme havuzlarında risk yoktur; Naegleria fowleri dezenfektanlara karşı hassastır. Klorlanmayan, bakımsız ya da sıcak su kaynaklarından su alan havuzlar ise tehlike oluşturabilir. Avrupa’da da sporadik vakalar bildirilmiş olsa da genel risk düşük kabul edilir. Yurt dışına seyahat edenler, sıcak ve durgun tatlı suya başlarını sokmamak, suya atlamamak ve burun tıkanıklığı kullanmak gibi önlemler almalı. Sonuç olarak, Türkiye ve Avrupa’da Naegleria fowleri enfeksiyonu olası olsa da, pratikte vaka sıklığı çok düşüktür ve uygun su yönetimi ile risk minimize edilebilir.
